© AOB 2001,



Oktober 2004 Verslag Array Technologies

Op 21 oktober was de Nederlandse fabrikant van Array Technologies naar Vessem
gekomen, vertegenwoordigd door Willem van der Brug. Array is gespecialiseerd in het bouwen van versterkers en kabels.
Daarnaast modificeren zij apparatuur zoals CD spelers en luidsprekers. Zij waren in Vessem met een set waarvan de
componenten zelf gebouwd, dan wel zelf gemodificeerd waren. Deze set bestond uit de volgende componenten: Philips SACD1000 front-end uitgerust met Tent Clock Array Obsydian A-2 voorversterker Array Quartz M-2 eindversterker Array OPAL 55 cm interlinks Array Geode luidsprekerkabel Studio Master Reference 3A luidsprekers gemodificeerd door Array (interne Geode bekabeling / kastmatrix en loden/bitumen
wandbekleding) Dynamic Solutions Master Stands M3 luidspreker stands Finite Elements Spider audiorack In positieve zin viel meteen de goede voorbereiding van deze demo op. Array was de eerste fabrikant in de geschiedenis
van onze audioclub die een echt audiofiel equipment rack mee had gebracht om de apparatuur trillingsvrij op te kunnen
stellen. Daarnaast had Willem een volledig uitgewerkte playlist meegebracht van de muziek (uitsluitend SACD's) die
hij ten gehore wilde gaan brengen. Array heeft een geheel eigen filosofie ontwikkeld met betrekking tot de facetten
van ons gehoor die van grote invloed zijn op onze muziekbeleving en op basis van dit uitgangspunt zijn alle componenten
gebouwd / gemodificeerd. De playlist (alles op SACD): Rebecca Pidgeon - Grandmother 6:35 Chesky Mari Nakamoto - Georgia On My Mind 5:12 First Impression Music All Star Percussion - Canon in D 6:42 First Impression Music Bizet - Ouverture to Carmen 2:16 Opus 3 Virgil Thomson - The Plow That Broke The Plains , Cattle 2:53, Blues Speculation 2:34 Vanguard Dave Brubeck - Take Five 5:24 Columbia Swedish Jazz Kings - Comes Love 5:01 Opus 3 Eric Bibb - I Want Jesus To Walk With Me 4:00 Opus 3 Ayako Hosokawa - Misty 5:40 First Impression Music Diana Krall - The Look Of Love 4:42 Verve Rebecca Pidgeon - The Raven 2:51 Chesky Patricia Barber - Time Out 4:30 Mobile Fidelity Santana - Black Magic Woman 5:19 Columbia Joe Beck - 'Round Midnight 3:13 DMP Steve Davis - One Two Free 3:47 DMP Pink Floyd - Dark Side Of The Moon: Speak To Me, Breathe 3:57 , On The Run 3:31, Time 7:05 EMI Volgens Willem zijn zaken als tijdsvervorming (met name faseruis) het meest storend in muziekbeleving. Buizenversterkers
kennen dit probleem niet (en liggen derhalve fijn in het gehoor), maar kennen weer andere problemen. Array heeft
dit probleem op weten te lossen met halfgeleider techniek om zo tot het beste van beide werelden te komen. Daarnaast
is het volgens Willem zo dat high-end fabrikanten 65% van de kosten van een apparaat in de behuizing trekken in plaats
van in geluidskwaliteit; bij Array is dat slechts 28%. Om deze reden heeft Array ook de samenwerking met Van den
Hul beŽindigd, daar door deze samenwerking het prijskaartje van Array apparatuur in het buitenland op een onacceptabel
hoog niveau kwam te liggen. Willen vertelt ook dat versterkers van Array een bandbreedte hebben van 100 MHz, waardoor er geen fouten in het tijdsdomein
optreden zoals dat bij 20 HZ - 20 kHz versterkerontwerpen wel het geval is. Hierdoor zou ook een grotere ruimtelijkheid
bereikt worden, zoals die normaal gesproken alleen mogelijk is bij de betere buizenontwerpen. Ook de crossover vervorming
word teruggedrongen doordat de versterkers van Array hoge stromen kunnen leveren op hoge frequenties. Tevens maken
Array versterkers gebruik van voedingstabilisatie en cascode techniek die de voedingsrimpel 60 dB verder onderdrukken
dan conventionele versterkerontwerpen. Door het gebruik van minimaal 8 parallele eindtrappen wordt een betere open-loop
lineariteit bereikt, waardoor er met minder terugkoppeling (40 dB) kan worden volstaan en toch een vervorming van
-100 dB wordt bereikt. De voorversterkers van Array zijn transimpedantie spanningsversterkers zonder terugkoppeling met als resultaat een grotere
diepte en breedte van het geluidsbeeld. Tevens worden er geen electronische schakelaars gebruikt in de voorversterker
ontwerpen van Array, maar alleen Argon gevulde relais. Al met al een hoop interessante technische informatie die
Willem graag met ons wilde delen. Tijdens de luistersessie, waar het uiteindelijk allemaal om gaat, waren de meningen verdeeld. Bij de verschillende opnamen
komen natuurlijk altijd de goede en slechte kanten van de betreffende opname zelf naar voren, maar de overeenkomsten
die blijvend zijn moeten dan toch aan de apparatuur toegeschreven worden. Zo viel in positieve zin op dat vrouwelijke
zangstemmen goed verstaanbaar waren en groots overkwamen, met veel dynamiek en lucht. Aan de andere kant gaven de
instrumenten een zeer klein beeld en hadden erg de neiging aan ťťn van de speakers te blijven plakken. Zo bleef een
concertvleugel zo klein als de linker speaker en klonk daarom alles behalve realistisch. Ook vanuit de zaal hoorde
ik enkele malen een opmerking over de slechte herkenbaarheid van instrumenten. Zelf had ik de indruk dat het probleem
grotendeels aan de speakers te wijten was; de woofer wordt namelijk niet gefilterd in dit type luidspreker en maakt
dus gebruik van mechanische afval. Hierdoor is het in theorie mogelijk dat deze trager is in het bovengebied dan
in het ondergebied en kan een soort holografisch beeld ontstaan dat in eerste instantie welliswaar een groot geluidsbeeld
lijkt te geven, maar ten koste gaat van het realisme. Bij deze impressie moeten we wel een flinke slag om de arm
houden, want de eigenaar van onze zaal is de afgelopen maand stevig aan het verbouwen is geweest! Ondanks dat er
beloofd was dat de verbouwingen geen effect zouden hebben op de akoestiek, bleek dat helaas niet "helemaal" juist:
het plafond was gewijzigd, de bar aan de achterzijde was helemaal weg en (misschien wel het meest ingrijpende) de
vaste parketvloer was vervangen door een zwevende houten vloer. Ook de zijdelen met vloerbedekking waren vervangen
door de zwevende vloer. Naar het volledige effect hiervan kunnen we op dit moment alleen nog maar raden; mogelijk
dat we na een volgende demo hier een wat concreter oordeel over kunnen vellen. Gelukkig kunnen we nog uitwijken naar
het verhoogde gedeelte van de zaal, waar de vloerbedekking (nog) wel is blijven liggen. Al met al was het erg interessant een Nederlandse fabrikant in ons midden te hebben met een duidelijke passie voor muziekweergave
en een geheel eigen filosofie. Willem bedankt!